Islandia, kraina lodu i ognia, gdzie w jednym krajobrazie możemy ujrzeć parujące doliny geotermalne, pola lawowe, dumnie pnące się stożki wulkanów, majestatyczne wodospady i mroźne lodowce. Mało kto jednak zdaje sobie sprawę, że Islandia to jeszcze więcej. Prócz znanego praktycznie wszystkim Golden Circle kryje się tu jeszcze jeden, bardziej nietypowy krąg, zwany Woollen Circle, który prowadzi przez południową Islandię śladem przędzy. I dziś, w tym wpisie, zabiorę Was właśnie w tę niezwykłą podróż tkaną nicią wełny.
Przepiękne zdjęcia, które zobaczycie w tym artykule wykonała the one and only Patrycja z kanału @uderz_w_drogę. Dajcie dużo ciepła tej utalentownej osóbce!
Co to jest Woollen Circle?
Woollen Circle, po islandzku Ullarhringurinn, oznacza dosłownie “Wełniany Krąg”. To dziewiarski odpowiednik Golden Circle; szlak na południu Islandii, który prowadzi śladami islandzkiej wełny. Łączy miejsca związane z jej obróbką, farbowaniem i dzierganiem, a przy okazji pozwala poznać ludzi, którzy za tym wszystkim stoją.
Tworzą go przede wszystkim:
- Uppspuni Mini Mill – gospodarstwo i mała przędzalnia, w której wełna własnych owiec zamienia się we włóczkę,
- Hespa – studio Guðrún Bjarnadóttir, gdzie włóczkę farbuje się roślinami, korzystając z tradycyjnych islandzkich metod,
- Þingborg – sklepik i skupiona wokół niego społeczność kobiet, dla której islandzka wełna i ręcznie dziergane swetry są częścią codzienności,
- Skálholt – historyczne miejsce, które łączy Woollen Circle z Golden Circle.
Polecam odwiedzić te miejsca właśnie w tej kolejności. Dzięki temu podróż układa się w prawdziwą opowieść o tym, jak owcze runo staje się włóczką, a później gotowym swetrem. Zaczynamy w Uppspuni Mini Mill, od owiec i przetwarzania ich wełny w motek. W Hespie poznajemy naturalne farbowanie, a w Þingborgu oglądamy gotowe wyroby dziewiarskie. To właśnie ta nić łączy przystanki na Wełnianym Kręgu.
Jakie miejsca wchodzą w skład Wollen Circle?
Przyjrzyjmy się poszczególnym miejscom, które tworzą Woollen Circle.
Uppspuni – od owcy do motka
Uppspuni to pierwszy islandzki mini-mill, czyli mała przędzalnia pracująca w niewielkiej skali. Prowadzą ją Hulda Brynjólfsdóttir i Tyrfingur Sveinsson na rodzinnej farmie. Większość przetwarzanej tu wełny pochodzi z ich własnych owiec, a część od sąsiadów. Powstają z niej włóczki o różnych grubościach, przede wszystkim w naturalnych kolorach runa.
To miejsce jest niesamowite pod tym względem, że możecie tu zobaczyć cały proces obróbki wełny, od owcy aż do motka, w jednym miejscu. Zwiedzanie możecie zacząć od owczarni, gdzie spotkanie owce w przeróżnych kolorach, o ile akurat będą w gospodarstwie. Latem hasają one swobodnie po górach, a jesienią wracają na farmę po réttir, czyli tradycyjnym spędzie i sortowaniu owiec. Jeśli będziecie mieć szczęście, traficie też na strzyżenie.
Nie zdawałam sobie sprawy, że strzyżenie owiec to tak ciężka praca, wymagająca tyle siły i zwinności! Widziałam, jak profesjonalistka radziła sobie z jedną owcą w jakieś dwie minuty, ale mam wrażenie, że ja potrzebowałabym jakieś godziny!
Następnie w budynku obok, na parterze, można przyjrzeć się maszynom, które przetwarzają runo we włóczkę. Miałam okazję zobaczyć ten proces z bliska i było to niezwykłe doświadczenie. O całym tym procesie opowiem Wam poniżej.
Na piętrze przędzalni znajduje się również sklepik z włóczką, wyrobami dziewiarskimi i akcesoriami. Tutejsze przędze mają cudowne nazwy zaczerpnięte z islandzkiego folkloru: Hulduband, Dvergaband, Dís czy Tröllaband. Nawiązują one do ukrytego ludu, krasnoludów, wróżek i trolli. Jak opowiadają właściciele, owce spędzają przed strzyżeniem około trzech miesięcy w górach, gdzie według dawnych wierzeń mieszkają te istoty. Dlatego żartobliwie mówią, że ich duch trafia później do przędzy.
Protip! Wiem, że rozmawiamy tutaj głównie o Islandii z perspektywy wełny, ale w okolicy Uppspuni Mini Mill znajduje się wodospad Urriðafoss. Dojazd zajmie Wam dosłownie kilka minut. Urriðafoss nie imponuje wysokością, tylko ilością wody. Ma tylko około 6 metrów wysokości, ale leży na Þjórsá, najdłuższej rzece Islandii, liczącej około 230 km, i uchodzi za najbardziej wodny wodospad w kraju.
I jeszcze jedna polecajka! Moja przyjaciółka bardzo chciała odwiedzić American School Bus Cafe i udało nam się zahaczyć o to miejsce właśnie w Helli. Tutaj zostawiam namiary. Kawa smakuje wyśmienicie i bardzo mnie to zaskoczyło, bo często w takich bardziej turystycznych miejscach wygląd czy idea nie idą w parze z jakością, a tutaj zagrało wszystko! Jeśli więc po zwiedzaniu Uppspuni będziecie mieć ochotę na dawkę porządnej kofeiny, to polecam podjechać właśnie tutaj.
Sama koncepcja autobusu również jest ciekawa. W środku grają hity lat 70. i 80., od Bee Gees po Madonnę, jest mnóstwo bibelotów i świetny vibe. Przed autobusem stoi telefon z napisem „Talk to God” i nie jest to przypadek. Zanim autobus stał się kawiarnią, woził dzieci do szkoły w Pensylwanii, a później trafił do kościoła i woził zakonnice. Napis to żartobliwe nawiązanie do tego rozdziału jego historii.
Hespa – laboratorium koloru
Hespa, a właściwie Hespuhúsið, czyli „Dom Motka”, to zupełnie inny świat. Guðrún Bjarnadóttir farbuje tu islandzką wełnę roślinami, korzystając z dawnych metod i współczesnych udogodnień, takich jak elektryczne grzałki i garnki ze stali nierdzewnej. Możecie zajrzeć do kąpieli farbiarskich i dowiedzieć się, jak dawniej uzyskiwano kolory. Hespa pokazuje, że kolor nie musi zaczynać się od fabrycznej saszetki barwnika.
Droga Guðrún do farbowania jest bardzo ciekawa. Z wykształcenia jest przyrodniczką, a podczas pisania pracy magisterskiej badała tradycyjne zastosowania roślin na Islandii. W dawnych źródłach trafiła na informacje o barwieniu, zaczęła eksperymentować i z czasem przerodziło się to w jej specjalizację. Rękodzieło i przyroda były jednak obecne w jej życiu znacznie wcześniej: matka była nauczycielką rękodzieła, a babcia uczyła ją rozpoznawać rośliny i korzystać z ich właściwości. Guðrún jest też autorką książki “Plants of Iceland: Traditional Usages and Folklore”, opisującej dawne zastosowania i wierzenia związane z 39 gatunkami roślin.
W jej garnkach lądują między innymi liście brzozy, porosty, kora, korzenie łubinu, szyszki, korzenie rabarbaru i obierki cebuli. Te ostatnie otrzymuje ze sklepów, wykorzystując coś, co inaczej trafiłoby do odpadów. Bardzo spodobała mi się jej troska o przyrodę: zbieranie tylko tylu roślin, ile potrzeba, i uważne gospodarowanie materiałami używanymi do barwienia.
Co ciekawe, roślina wcale nie musi nadać włóczce koloru, który sama ma. Barwa kąpieli też nie zawsze odpowiada temu, co ostatecznie zobaczymy na motku. Przykładowo, zielona kąpiel z łubinu daje włóczce żółty kolor, a fioletowa kąpiel z czerwonej cebuli – zielony. Znaczenie mają również sposób przygotowania barwnika, temperatura, czas farbowania, pH kąpieli i użyte zaprawy, czyli substancje pomagające związać barwnik z włóknem. Jak widzicie, naturalne farbowanie jest połączeniem botaniki, chemii i rzemiosła. Naprawdę, pobyt tutaj przypominał mi wizytę w pracowni zielarskiej profesor Sprout. I ja właśnie tutaj poczułam, że co mi tam obrona przed czarną magią. Ja zostanę zielarką!
Arcyciekawe jest również pozyskiwanie koloru indygo. Jak opowiadała nam Guðrún, miejscowa przyroda nie dostarczała islandzkim farbiarzom surowca do uzyskania tego odcienia, dlatego korzystali z importowanego barwnika. Według jej opowieści niebieski strój zdradzał dawniej podróżnika lub osobę zamożną, która miała dostęp do sprowadzanych zza morza towarów.
Samo farbowanie indygo też jest niezwykłe. Barwnik nie rozpuszcza się w wodzie, dlatego trzeba najpierw przekształcić go w rozpuszczalną postać w tak zwanej kąpieli redukcyjnej. Po wyjęciu włóczki kontakt z tlenem przywraca mu niebieską barwę. Włóczka może więc początkowo wyglądać na żółtozieloną, a dopiero na powietrzu stawać się niebieska. Tu przemiana koloru dosłownie dzieje się na naszych oczach.
Ale Hespa opowiada nie tylko o farbowaniu wełny. Znajdziecie tu też dawne sprzęty, książki i opowieści o tym, jak rękodzieło towarzyszyło codziennemu życiu na Islandii. Ten etnograficzny charakter widać w kąciku wypoczynkowym, gdzie wśród książek i dawnych przedmiotów możecie przysiąść i podziergać.
Na miejscu kupicie też naturalnie barwione motki oraz zestawy włóczek ze wzorami.
Dla mnie Hespa to absolutny must-have na mapie Woollen Circle. Przede wszystkim dlatego, że Guðrún jest niezwykle inspirującą osobą i pięknie opowiada o tradycjach i przyrodzie. Zachęca, żeby próbować i eksperymentować, tworzyć własne barwniki i kolory. Mimo że barwniki pochodzące z natury nie są trwałe, piękno tkwi również w ich przemijaniu i zmienianiu się. To prawo rządzi każdą materią organiczną, także nami, ludźmi. Kolor zmienia się z czasem, tak samo jak zmieniamy się my – ludzie.
Þingborg – tradycyjne islandzkie wyroby z wełny
Na pierwszy rzut oka Þingborg to po prostu sklep z wełną, akcesoriami i wyrobami dziewiarskimi, ale nie dajcie się zmylić. Za tym miejscem stoi społeczność kobiet, którą połączyła praca z islandzką wełną.
Wszystko zaczęło się w 1990 roku od kursu poświęconego jej obróbce. Grupa kobiet z południowej Islandii poznawała tradycyjne i współczesne metody pracy oraz właściwości tego surowca. Kurs okazał się czymś więcej niż jednorazowym spotkaniem: w ciągu roku uczestniczki założyły spółdzielnię i otworzyły sklep.
Mieści się on w dawnym domu społecznościowym i szkole z 1927 roku. To arcyciekawe, bo podczas naszej wizyty mogłyśmy zajrzeć na zaplecze i zobaczyć dawne klasy, wciąż z tablicami. Dziś w tych niewielkich pomieszczeniach prowadzone są warsztaty i farbuje się włóczkę w kotłach.
Najważniejszymi gotowymi wyrobami Þingborg są tradycyjne islandzkie swetry, czyli lopapeysur. Wiele kobiet związanych z tym miejscem projektuje własne wzory, dzięki czemu znajdziecie tu bardzo różnorodne modele.
Co ważne, Þingborg ma również własny lopi i przędzę, produkowane z osobiście wybranej wełny. Raz w roku kobiety z grupy jadą do pralni wełny Ístex w Blönduós, gdzie przeglądają tony jagnięcego runa i wybierają najlepsze partie. Następnie Ístex przetwarza ten surowiec specjalnie dla Þingborg.
Na półkach zobaczycie też charakterystyczne „talerze” wełny, czyli płaskie, okrągłe nawoje nieprzędzionego lopi, nazywanego plötulopi. Jego włókna nie są skręcone w nić jak w klasycznej przędzy, dlatego łatwo je rozerwać przy mocniejszym pociągnięciu. Można jednak dziergać bezpośrednio z takiego „talerza”, a gotowa dzianina jest lekka, puszysta i znacznie wytrzymalsza, niż sugerowałaby delikatność samego pasma.
W sklepie znajdziecie zarówno naturalne kolory owczej wełny, jak i włóczki farbowane, między innymi na miejscu.
Skálholt – historyczny przystanek
Skálholt to ostatni przystanek na naszej trasie po Woollen Circle. Nie jest bezpośrednio związany z wełną, ale stanowi łącznik między Wełnianym Kręgiem a Golden Circle.
To jedno z najważniejszych historycznych i religijnych miejsc Islandii. W 1056 roku powstała tu siedziba biskupa, a przez kolejne stulecia działały tu między innymi szkoła, gospodarstwo kościelne i przez pewien czas drukarnia. Dziś znajduje się tu duża katedra, a na miejscu można również zjeść i przenocować. To dobry przystanek, żeby poznać historię regionu.
Szlakiem wełny poza Woollen Circle
Skálholt zamyka naszą trasę po oficjalnych punktach Woollen Circle, ale nie byłabym sobą, gdybym nie poleciła Wam jeszcze kilku fajowych miejsc w okolicy. Wełniana podróż wcale nie musi się tutaj kończyć!
Icelandic Wool Works (Íslenska Ullarvinnslan)
Icelandic Wool Works w Selfoss to pracownia, sklep i miejsce spotkań grupy Þingborg. Łączy przestrzeń warsztatową z zapleczem do obróbki wełny. Znajduje się tu między innymi należąca do grupy maszyna do zgrzeblenia, czyli rozluźniania i porządkowania włókien przed dalszą pracą.
Na półkach znajdziecie lopi, przędzę, wzory oraz przygotowane do przędzenia i filcowania pasma i płaty wełny. To dobry przystanek, jeśli interesują Was nie tylko gotowe motki, ale też to, co można zrobić z włóknem wcześniej. Można tu również usiąść i podziergać.
A tuż obok jest świetny second-hand Venus. Warto tam zajrzeć w poszukiwaniu tradycyjnej lopapeysy z drugiej ręki, która może kosztować znacznie mniej niż nowy sweter. Oczywiście wybór zależy od tego, co akurat trafiło do sklepu. Koniecznie odwiedźcie!
Spinning Sisters (Spunasystur), czyli Siostry Prząśniczki
Spinning Sisters, po islandzku Spunasystur, to grupa kobiet zajmujących się ręcznym przędzeniem i innymi sposobami pracy z islandzką wełną. Spotykają się, wymieniają doświadczeniami i rozwijają umiejętności: od przygotowywania włókna i przędzenia, przez dzierganie i tkactwo, po filcowanie i farbowanie.
Część z nich hoduje własne owce i pracuje z ich wełną. To właśnie bliskość surowca i chęć zachowania dawnych umiejętności łączą tę społeczność. Nie chodzi jednak wyłącznie o odtwarzanie tradycji, ale też o szukanie nowych zastosowań dla islandzkiej wełny.
Spinning Sisters działają w różnych miejscach. Niektóre członkinie prowadzą własne pracownie i sklepiki na gospodarstwach. Oto kilka z nich.
Þræðir / Hrafnasel – tkactwo
W pracowni tkackiej Elísabet Jóhannsdóttir przędza trafia na krosno. To przystanek dla tych, których ciekawi, jak z pojedynczych nici powstaje tkanina i jak inaczej można wykorzystać wełnę poza dzierganiem.
Saurbær – ręczne przędzenie
W Saurbær Guðrún Hálfdanardóttir zajmuje się ręcznym przędzeniem. Tutaj poznacie etap poprzedzający dzierganie czy tkactwo: przygotowane włókno pod wpływem pracy rąk i nadawanego mu skrętu zamienia się w nić.
Fjárhúsloftið / Lækjarbotnar – wełna, kozy i ryby
To chyba najbardziej niezwykłe połączenie w tym zestawieniu. Jónína „Nina” Þórðardóttir prowadzi pracownię na gospodarstwie Lækjarbotnar, gdzie obok pracy z wełną jest też miejsce na hodowlę kóz i golca arktycznego, czyli arctic char.
Nina tka elementy wyposażenia jeździeckiego z ręcznie przędzionej wełny. W jej ofercie znajdziecie również nici do haftu i kozie włókno. Rękodzieło jest tu częścią codziennego życia gospodarstwa, podobnie jak wytwarzane na miejscu produkty spożywcze.
Vöðlar – filcowanie
W Vöðlar Ástríður Guðjónsdóttir zajmuje się filcowaniem. Zamiast skręcać włókna w przędzę, łączy je w zwarty materiał. Przy filcowaniu na mokro wykorzystuje się wodę, mydło i tarcie, dzięki którym włókna wełny splątują się ze sobą. W pracowni znajduje się również specjalny stół do filcowania.
Kiedy najlepiej wybrać się na Wollen Circle?
Wrzesień jest wyjątkowo atrakcyjny ze względu na réttir, czyli tradycyjne spędy owiec z górskich pastwisk. Od początku września do połowy października w różnych częściach Islandii farmerzy sprowadzają owce do specjalnych zagród, gdzie rozdzielają je według właścicieli. Przez całe lato zwierzęta z różnych gospodarstw pasą się swobodnie, więc dopiero jesienią trzeba ustalić, które wrócą na którą farmę. To tradycyjny sposób wypasu na Islandii, a samo réttir jest nie tylko pracą, lecz także okazją do spotkań i wspólnego świętowania.
My wybrałyśmy się tutaj na przełomie września i października, żeby wziąć udział w Íslenska Ullarvikan (Icelandic Wool Week). To odbywające się co dwa lata święto islandzkiej wełny, podczas którego pracownie i gospodarstwa na południu wyspy otwierają swoje drzwi dla odwiedzających. W programie są warsztaty, pokazy, wykłady i spotkania przy wspólnym dzierganiu. To świetna okazja, żeby poznać osoby stojące za tymi miejscami i spróbować czegoś więcej niż kupowania kolejnych motków. Choć oczywiście na to też znajdzie się czas!
Czy wrzesień to jedyny dobry termin? Oczywiście, że nie! Woollen Circle możecie odkrywać również w innych porach roku, ale jesień polecam szczególnie.
Dlaczego islandzka wełna jest wyjątkowa?
Bo runo islandzkiej owcy składa się z dwóch bardzo różnych rodzajów włókien:
- Þel: krótsze, delikatniejsze i bardzo dobrze izolujące włókno znajdujące się bliżej skóry,
- Tog: dłuższe, mocniejsze i bardziej odporne na warunki atmosferyczne włókno zewnętrzne.
To właśnie połączenie tych dwóch typów włókna odpowiada za wiele charakterystycznych właściwości islandzkiej wełny. Jest bardzo ciepła względem swojej wagi, oddychająca, a zewnętrzne włókna pomagają chronić przed wilgocią.
Jak przetwarza się islandzką wełnę?
Skoro wiemy już tyle o islandzkiej wełnie i znamy najważniejsze miejsca związane z jej obróbką, warto przyjrzeć się też samemu procesowi. Jeśli odwiedzicie Uppspuni Mini Mill, podczas zwiedzania przędzalni będziecie mogli poznać poszczególne etapy przemiany runa we włóczkę. Nie każda partia wełny przechodzi jednak dokładnie tę samą drogę: wiele zależy od właściwości włókien i tego, jaki produkt ma z nich powstać.
1. Shearing, czyli strzyżenie
Wszystko zaczyna się od strzyżenia. Osoba strzygąca stara się zdjąć runo w możliwie jednym dużym kawałku. Na tym etapie wygląda ono bardziej jak owcza kurtka zdjęta z owcy niż materiał do dziergania.
2. Skirting/sorting, czyli wstępne oczyszczanie i sortowanie runa
Nie całe runo nadaje się na taką samą włóczkę. Najpierw trzeba je rozłożyć i obejrzeć. Odrzuca się fragmenty mocno zabrudzone odchodami, sfilcowane lub nieodpowiednie do planowanej przędzy, a także usuwa większe zanieczyszczenia roślinne. Pozostałą wełnę można sortować według koloru, długości i grubości włókien oraz ich jakości.
3. Washing/scouring, czyli pranie
Teraz trzeba usunąć brud, kurz, rozpuszczalne składniki owczego potu i tłuszcz wełniany, z którego pozyskuje się lanolinę. Ile tłuszczu pozostanie we włóknach, zależy od sposobu prania i dalszego zastosowania wełny.
Jest jednak pewien haczyk. Powierzchnię wełnianych włókien pokrywają drobne łuski. Gdy mokrą wełnę mocno pocieramy lub ugniatamy, włókna mogą coraz silniej zazębiać się i splątywać. Zamiast luźnych kosmyków otrzymujemy wtedy filc. Wyższa temperatura może przyspieszać ten proces. Dlatego podczas prania kontroluje się temperaturę, detergent i ruch włókien.
W Uppspuni mogłam sama przygotować runo do prania. Odmierzałam kilogramowe partie i ładowałam je do specjalnej maszyny. Po praniu wełnę rozkłada się na tacach z siatką, przez którą przepływa powietrze, i dokładnie suszy. Nadal jednak nie przypomina ona włóczki: to masa czystych kosmyków, które wymagają dalszej obróbki.
4. Opening/picking, czyli rozluźnianie kosmyków
Czyste i suche kosmyki trzeba teraz rozluźnić. Zajmuje się tym picker, nazywany też openerem. Rozdziela zbite kępki i tworzy z nich puszystą masę włókien. Tak przygotowaną wełnę łatwiej podawać do kolejnych maszyn.
5. Fibre separator/dehairing, czyli oddzielanie włókien
Jak już wiemy, islandzka owca ma dwa rodzaje włókien: dłuższe i grubsze tog oraz krótsze i delikatniejsze þel. Można zostawić je razem, ale jeśli zależy nam na miększej włóczce, z pomocą przychodzi separator.
Wyobraźcie sobie, że z puszystej mieszanki chcemy wyłowić część grubszych włókien. Właśnie taką pracę wykonuje ta maszyna. Pomaga oddzielić część włókien okrywowych, a przy okazji usuwa pozostałe zanieczyszczenia. W materiale do przędzenia zostaje wtedy większy udział miękkiego þel.
Nie działa to jednak jak idealne sito, które odkłada całe tog na jedną stronę, a þel na drugą. Efekt zależy od właściwości runa, ustawień maszyny i liczby przejść. Jeśli chcemy zachować więcej tog, możemy ograniczyć oddzielanie albo pominąć ten etap.
I to jest kapitalne! Z wełny tej samej rasy owiec możemy uzyskać bardzo różne włóczki. Znaczenie ma nie tylko samo runo, ale też to, jak je przetworzymy.
6. Carding, czyli zgrzeblanie
Mamy już puszystą masę, ale włókna nadal są skierowane w różne strony. Czas trochę je uporządkować. Wyobraźcie sobie obracające się wałki pokryte tysiącami drobnych metalowych ząbków. To właśnie zgrzeblarka, czyli carder.
Rozdziela i rozluźnia włókna, częściowo układając je w jednym kierunku. Powstaje cienka, bardziej równomierna warstwa. Można zebrać ją w płat, na przykład do filcowania, albo uformować z niej ciągłe pasmo do przędzenia.
To jeszcze nie idealnie uczesane włókna. Czesanie jest osobnym procesem, który pozwala uzyskać bardziej równoległe ułożenie.
7. Roving/silver, czyli pasmo przygotowane do przędzenia
Z warstwy wychodzącej ze zgrzeblarki można uformować grube, puszyste pasmo. Przypomina ogromną włóczkę, ale spróbujcie je delikatnie rozciągnąć. Wtedy włókna zaczną się rozsuwać i pasmo łatwo się rozdzieli. Trzymają się razem dzięki tarciu i wzajemnemu zazębianiu, bez skrętu charakterystycznego dla gotowej przędzy.
W opisach maszyn mini-mill często spotkacie nazwę roving. Ściślej mówiąc, pasmo bez skrętu to sliver, czyli taśma włókien, a roving to niedoprzęd, który może mieć niewielki skręt. Najważniejsze jest jednak to, że mamy już materiał przygotowany do przędzenia.
Może trafić do przędzarki albo w ręce osoby pracującej na kołowrotku czy wrzecionie. Z odpowiednio przygotowanych nieprzędzionych pasm można też od razu dziergać. Tak właśnie wykorzystuje się Plötulopi.
8. Drafting/drawing, czyli rozciąganie i wyrównywanie pasma
Jak z grubego, puszystego pasma zrobić cienką nitkę? Trzeba pozwolić włóknom przesuwać się względem siebie. Pasmo wydłuża się, a jednocześnie staje się cieńsze. To właśnie rozciąganie, czyli drafting.
Na etapie przygotowania do przędzenia można również połączyć kilka pasm i wspólnie je rozciągnąć w maszynie nazywanej draw frame. Pomaga to wyrównać różnice w ich grubości. Rozciąganie odbywa się także później w samej przędzarce.
9. Spinning, czyli przędzenie
Teraz pasmo zostaje rozciągnięte do zaplanowanej grubości i otrzymuje skręt. Dzięki niemu włókna mocniej trzymają się razem, tworząc ciągłą nić, która nawija się na szpulę.
To moment, w którym puszyste pasmo staje się przędzą. Ale nie wystarczy po prostu włączyć maszyny. Trzeba dobrać grubość nici, kierunek i ilość skrętu. Te ustawienia wpływają na wytrzymałość, miękkość i wygląd włóczki. Operator dopasowuje je do surowca i tego, jaki efekt chce uzyskać.
10. Plying, czyli skręcanie nitek razem
Po przędzeniu powstaje pojedyncza nitka, po angielsku single lub singles yarn. Można ją tak zostawić albo skręcić razem z kolejnymi: dwie nitki tworzą przędzę 2-ply, a trzy – 3-ply.
Liczba nitek i sposób ich skręcenia wpływają na wytrzymałość włóczki, jej kształt oraz wygląd oczek w dzianinie.
11. Skeining i ball winding, czyli od szpuli do motka
Gotowa przędza jest nawinięta na szpule. Można ją z nich przewinąć w pasmo i skręcić w podłużny motek albo nawinąć w kłębek, z którego da się od razu dziergać. Pierwsza metoda to skeining, druga to ball winding.
Podoba Ci się ten wpis? 🙌 Wesprzyj moją twórczość!
Mam nadzieję, że ta opowieść o wełnie była dla Was inspiracją, by spojrzeć na Islandię z trochę innej perspektywy. Życzę Wam wymarzonego pobytu na wyspie lodu i ognia!
A jeśli macie ochotę wesprzeć moją blogową twórczość, możecie postawić mi wirtualną kawę. To dla mnie ogromnie miły gest i wielka motywacja do dalszego pisania. Dziękuję, że doceniacie moją pracę.
